Agnieszka Oses

75. rocznica wysiedleń mieszkańców gminy Kaźmierz

     W związku z niemieckim planem germanizacji terenów leżących w granicach Rzeczypospolitej, które po wybuchu II wojny światowej zostały okupowane przez Niemców, ruszyła fala wysiedleń w głąb Generalnej Guberni. Wysiedlenia Polaków przez Niemców odbywały się od momentu wybuchu wojny (1939) i trwały aż do chwili wyparcia armii niemieckiej z terenów Polski (1945). Celem okupanta było usunięcie z naszych ziem obcej im etnicznie i rasowo ludności i zasiedlenie tych obszarów dobraną ludnością niemiecką. Tego typu praktyki dotknęły również mieszkańców gminy Kaźmierz, których masowe wysiedlanie i przesiedlanie Niemcy rozpoczęli już w grudniu 1939 roku.

     Na celowniku Niemców znaleźli się przede wszystkim ci, którzy posiadali dobrze prosperujące gospodarstwa rolne, prowadzili rożnego rodzaju działalność gospodarczą lub też stanowili jakieś zagrożenie dla okupanta. Pozostali zostali wyselekcjonowani do wysiedlenia przez zamieszkującą tutejszy teren mniejszość niemiecką. Niemcy, którzy mieszkali tutaj już przed wybuchem wojny uczestniczyli już wcześniej w szkoleniach i ćwiczeniach z bronią. Miało to na celu zapoznanie ich z planami rządu III Rzeszy i wskazanie im w jaki sposób przygotowywać mają listy osób, które należało przesiedlić. Niemcy zamieszkujący teren gminy Kaźmierz doskonale orientowali się kto tutaj kim jest, czym się zajmuje, co posiada i w jakich organizacjach się udziela. Dlatego też nie trudno było przygotować listy z nazwiskami lokalnej inteligencji, przedsiębiorców, kupców, rzemieślników czy też zamożnych właścicieli ziemskich. Jak wspomina mieszkanka Kaźmierza pani Joanna Pokorska „…Ale zanim do Kaźmierza wkroczyli Niemcy z Rzeszy, władzę w gminie przejęli miejscowi Niemcy. W Sokolnikach, Kaźmierzu, a zwłaszcza w Radzynach mieszkało bardzo dużo gospodarzy niemieckich, którzy po wybuchu wojny ubrali żółte mundury i wzięli do ręki broń. Wyrośli jak spod ziemi, z dnia na dzień przejęli władze. Ale na pewno nie była to sprawa przypadku, pewnie od dawna mieli porozdzielane swoje role. W tych swoich żółtych mundurach z bronią przy pasie, nasi dawni sąsiedzi stawali się naszymi panami”. Niemcy nie oszczędzili również osób duchownych i tak znienawidzonych przez nich uczestników Powstania Wielkopolskiego. Wiedzieli bowiem, że kościoły i organizacje skupiające uczestników bohaterskiego powstania mogą być początkiem ruchu oporu.

    Nazistowska ideologia była jasna, polscy mieszkańcy ziem, które po roku 1939 weszły w skład III Rzeszy mieli albo umrzeć albo w najlepszej opcji stać się ich niewolnikami. Ziemie zagrabione przez Niemców miały być zasiedlone przez ludność niemiecką, a niemieccy przedsiębiorcy, rzemieślnicy i rolnicy mieli przejmować polskie zakłady i gospodarstwa. W gminie Kaźmierz wysiedlenia i aresztowania dotknęły mieszkańców wszystkich wsi wchodzących w granice administracyjne gminy. Taki los spotkał między innymi rodzinę Łubieńskich z Kiączyna, proboszcza ks. Wacława Faustmanna (wywieziony do obozu Hildesheim w Niemczech, gdzie zmuszono go do pracy w fabryce), rodzinę przedsiębiorcy Leona Koralewskiego z Kaźmierza i wiele innych osób. Osoby żyjące do dziś wówczas w większości były jeszcze dziećmi, ale doskonale pamiętają jak w grudniowy mroźny dzień musieli w pośpiechu opuszczać swoje ciepłe domy i w tułaczce udać się na wschód kraju. Dzieci z pewnością najbardziej odczuły wtedy trudy tych wędrówek. Wiele z nich nigdy już nie wróciło w swoje rodzinne strony. Głód, choroby i brak odpowiedniej opieki medycznej spowodowały, że wielu przesiedleńców zmarło. Zdajemy sobie sprawę z tego, że nie wszystkie nazwiska są nam znane. Być może po tej publikacji odezwą się osoby, których rodziny doświadczyły podobnych represji.

     Komitet Odnowy Cmentarza przy Parafii Rzymsko-Katolickiej pw. Narodzenia NMP w Kaźmierzu w 75. rocznicę wysiedleń polskich rodzin ze swoich gospodarstw rolnych z Gminy Kaźmierz do Generalnej Guberni; aresztowanych i uwięzionych w obozach, zesłanych do pracy przymusowej w Niemczech oraz represjonowanych w czasie okupacji hitlerowskiej w latach 1939-1945 postanowił uczcić pamięć tych osób odsłonięciem pamiątkowej tablicy umieszczonej na obelisku, który ustawiono na skwerze pomiędzy kościołem i salą GOK, czyli miejscach zbiórek osób wytypowanych do wywiezienia. Pomysł i przygotowanie projektu powierzono powołanemu na ten czas Komitetowi Obywatelskiemu.

    Uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej poprzedzone Mszą św. w intencji osób represjonowanych miało miejsce w niedzielę 4 października 2015r. W Eucharystii uczestniczyli zaproszeni goście, wśród których byli naoczni świadkowie tamtejszych wydarzeń. Odsłonięcia tablicy dokonali panowie, Józef Gawlak ze wsi Dolne Pole i Stanisław Kwita ze wsi Kopanina. Obaj panowie jako dzieci znaleźli się wśród ofiar niemieckich represji w czasie II wojny światowej. Poświęcenia tablicy dokonał proboszcz naszej parafii ks. Krzysztof Musiał, a następnie u stóp obelisku kwiaty złożyli; Wójt Gminy Kaźmierz Zenon Gałka wraz zastępcą Ryszardem Gąską i Przewodniczącą Rady Gminy Kaźmierz Arletą Wojciechowską, Starosta Szamotulski Józef Kwaśniewicz wraz z Przewodniczącą Rady Powiatu Szamotulskiego Marią Przybylską oraz Burmistrz Szamotuł Włodzimierz Kaczmarek. Swoją obecność na uroczystości zaznaczyli również kibice Lecha Poznań sekcja Kaźmierz, którzy przybyli z flagą i złożyli znicze w hołdzie tym, którzy z wygnania już nie powrócili.

     Atrakcją tego dnia była inscenizacja wydarzeń sprzed 75-iu lat przygotowana przez Wielkopolską Grupę Miłośników Historii „WIARUS” z Poznania, wśród której wystąpili w dużej grupie obecni mieszkańcy gminy Kaźmierz. Grupa przedstawiła pierwszą cześć wysiedlenia, która miała miejsce dnia 3 grudnia 1939 r. Wtedy to właśnie do wielu mieszkań w naszej gminie weszli żandarmi niemieccy w towarzystwie uzbrojonych cywilów i nakazali wszystkim domownikom, aby w ciągu 20 minut byli gotowi opuścić własne domy. Pozwolili zabrać tylko niezbędne rzeczy i nakazali udać się na miejsce zbiórki, które zlokalizowane były przy kościele w Kaźmierzu i przy Domu Katolickim (obecnie siedziba Gminnego Ośrodka Kultury). Na miejscach zbiórek przeprowadzano jeszcze rewizję. Pozabierano pieniądze i kosztowności jak również odrzucono niektóre bagaże tak, aby każdy miał go jak najmniej. Kiedy już wszyscy wyselekcjonowani do wywózki mieszkańcy stawili się na miejscu i przeszli odpowiednie procedury, wtedy pod bronią odprowadzono ich na stację kolejową w Kaźmierzu skąd udali się początkowo do więzienia we Wronkach, a następnie zsyłano ich w głąb Generalnej Guberni, czyli na południowy wschód Polski. Widok tych wydarzeń podczas inscenizacji sprawił, że niejednemu widzowi zakręciła się łza w oku.

     Kolejnym punktem uroczystości tego dnia była okolicznościowa akademia w sali kaźmierskiego gimnazjum. Na początku głos zabrali; wójt gminy Zenon Gałka, Poseł na Sejm RP Maks Kraczkowski i starosta Józef Kwaśniewicz. Słowa skierowane do uczestników uroczystości przez posła Stanisława Kalembę i marszałka województwa Marka Woźniaka odczytał p. Henryk Krawczak.

     Po części oficjalnej uczestnicy spotkania mogli wysłuchać fragmentów wspomnień sprzed 75-iu lat w interpretacji harcerzy 65 HDŚ im. Zawiszy Czarnego przygotowanych przez p. Annę Kubiak i wysłuchać utworów muzycznych wykonanych przez chór gimnazjalny pod dyrekcją p. Roberta Winieckiego.

     Dla wszystkich uczestników przygotowano słodki poczęstunek i kiełbaski z grilla. Uroczystość była okazją do wielu spotkań po latach dla obecnych i byłych mieszkańców gminy Kaźmierz.

IMGP3752.jpg IMGP3759.jpg IMGP3761.jpg

IMGP3763.jpg IMGP3765.jpg IMGP3767.jpg

IMGP3769.jpg IMGP3775.jpg IMGP3776.jpg

IMGP3777.jpg IMGP3778.jpg IMGP3779.jpg

IMGP3780.jpg IMGP3781.jpg IMGP3782.jpg

IMGP3783.jpg IMGP3784.jpg IMGP3787.jpg

IMGP3788.jpg IMGP3795.jpg IMGP3799.jpg

IMGP3800.jpg IMGP3801.jpg IMGP3805.jpg

IMGP3806.jpg IMGP3807.jpg IMGP3808.jpg

IMGP3809.jpg IMGP3810.jpg IMGP3811.jpg

IMGP3813.jpg IMGP3814.jpg IMGP3816.jpg

IMGP3817.jpg IMGP3820.jpg IMGP3821.jpg

IMGP3823.jpg IMGP3825.jpg IMGP3826.jpg

IMGP3827.jpg IMGP3828.jpg IMGP3829.jpg

IMGP3830.jpg IMGP3832.jpg IMGP3833.jpg

IMGP3834.jpg IMGP3836.jpg IMGP3841.jpg

IMGP3845.jpg IMGP3850.jpg IMGP3851.jpg

IMGP3853.jpg IMGP3854.jpg IMGP3855.jpg

IMGP3857.jpg IMGP3859.jpg IMGP3863.jpg

IMGP3871.jpg IMGP3872.jpg IMGP3877.jpg

IMGP3878.jpg IMGP3881.jpg IMGP3883.jpg

IMGP3885.jpg IMGP3886.jpg IMGP3888.jpg

IMGP3890.jpg IMGP3892.jpg IMGP3893.jpg

IMGP3894.jpg IMGP3897.jpg IMGP3900.jpg

IMGP3902.jpg IMGP3904.jpg IMGP3905.jpg

IMGP3908.jpg IMGP3911.jpg IMGP3912.jpg

IMGP3914.jpg IMGP3919.jpg IMGP3925.jpg

IMGP3926.jpg IMGP3927.jpg IMGP3931.jpg

IMGP3935.jpg IMGP3942.jpg IMGP3944.jpg

IMGP3946.jpg IMGP3949.jpg IMGP3952.jpg

IMGP3953.jpg IMGP3954.jpg IMGP3955.jpg

IMGP3957.jpg IMGP3958.jpg IMGP3959.jpg

IMGP3960.jpg IMGP3961.jpg IMGP3963.jpg

IMGP3964.jpg IMGP3965.jpg IMGP3966.jpg

IMGP3969.jpg IMGP3970.jpg IMGP3973.jpg

IMGP3975.jpg IMGP3977.jpg IMGP3979.jpg

IMGP3982.jpg IMGP3983.jpg IMGP3984.jpg

IMGP3986.jpg IMGP3988.jpg IMGP3990.jpg

IMGP3991.jpg IMGP3992.jpg IMGP3994.jpg

IMGP3996.jpg IMGP3997.jpg IMGP3998.jpg

IMGP3999.jpg IMGP4002.jpg IMGP4004.jpg

IMGP4006.jpg IMGP4007.jpg IMGP4008.jpg

IMGP4009.jpg IMGP4010.jpg IMGP4012.jpg

IMGP4013.jpg IMGP4014.jpg IMGP4016.jpg

IMGP4017.jpg IMGP4018.jpg IMGP4019.jpg

IMGP4020.jpg IMGP4021.jpg IMGP4022.jpg

IMGP4023.jpg IMGP4024.jpg IMGP4025.jpg

IMGP4030.jpg IMGP4031.jpg IMGP4032.jpg

IMGP4033.jpg IMGP4034.jpg IMGP4035.jpg

IMGP4036.jpg IMGP4037.jpg IMGP4040.jpg

IMGP4044.jpg IMGP4045.jpg IMGP4054.jpg

IMGP4055.jpg IMGP4056.jpg IMGP4057.jpg

IMGP4058.jpg IMGP4059.jpg IMGP4060.jpg

IMGP4062.jpg IMGP4064.jpg IMGP4065.jpg

IMGP4066.jpg IMGP4067.jpg IMGP4068.jpg

IMGP4069.jpg IMGP4070.jpg IMGP4071.jpg

IMGP4072.jpg IMGP4073.jpg IMGP4075.jpg

IMGP4076.jpg IMGP4077.jpg IMGP4078.jpg

IMGP4079.jpg IMGP4085.jpg IMGP4086.jpg

IMGP4087.jpg IMGP4088.jpg IMGP4089.jpg

IMGP4094.jpg IMGP4096.jpg IMGP4097.jpg

IMGP4098.jpg IMGP4100.jpg IMGP4101.jpg

IMGP4102.jpg IMGP4103.jpg IMGP4104.jpg

IMGP4105.jpg IMGP4111.jpg IMGP4125.jpg

IMGP4128.jpg IMGP4134.jpg IMGP4135.jpg

IMGP4136.jpg IMGP4138.jpg IMGP4139.jpg

IMGP4140.jpg IMGP4142.jpg IMGP4144.jpg

IMGP4145.jpg IMGP4146.jpg IMGP4147.jpg

IMGP4152.jpg IMGP4153.jpg IMGP4154.jpg

IMGP4155.jpg IMGP4156.jpg IMGP4159.jpg

IMGP4160.jpg IMGP4161.jpg IMGP4162.jpg

IMGP4163.jpg IMGP4164.jpg IMGP4168.jpg

IMGP4169.jpg IMGP4170.jpg IMGP4174.jpg

IMGP4175.jpg IMGP4177.jpg IMGP4178.jpg

IMGP4179.jpg IMGP4180.jpg IMGP4181.jpg

IMGP4184.jpg IMGP4186.jpg IMGP4188.jpg

IMGP4191.jpg IMGP4193.jpg IMGP4198.jpg

IMGP4203.jpg IMGP4205.jpg IMGP4210.jpg

IMGP4213.jpg IMGP4216.jpg IMGP4224.jpg

IMGP4226.jpg IMGP4227.jpg IMGP4228.jpg

IMGP4229.jpg IMGP4232.jpg IMGP4233.jpg

IMGP4238.jpg IMGP4240.jpg IMGP4246.jpg

IMGP4247.jpg IMGP4249.jpg IMGP4250.jpg

IMGP4254.jpg IMGP4255.jpg