Urszula Kowzan

Franciszek Ćwiertnia 1896-1941Powstaniec Wielkopolski. Urodził się 14.08.1896 roku w Sarbi, w powiecie szamotulskim. W 1916 roku został powołany do armii niemieckiej i walczył na zachodnim froncie pierwszej wojny światowej. Po podpisaniu rozejmu 11.11.1918 r., wrócił do Sarbi. Od 9.01.1919 r. do 20.02.1919 r. jako ochotnik walczył w Powstaniu Wielkopolskim w szeregach Kompanii Pniewskiej w okolicach Międzychodu. Po zakończeniu walk powstańczych pozostał w czynnej służbie wojskowej. 26.03.1919 roku został przydzielony do 5 Kompanii, II Batalionu Czarnkowskiego. 1.05.1919 r. został przeniesiony do 1 Pułku Ułanów Wielkopolskich, który w ramach unifikacji polskich sił zbrojnych od 7.01.1920 r. nosił nazwę: 15 Pułk Ułanów Poznańskich. W szeregach tej jednostki walczył od 1.08.1919 r. do 10.10.1920 r. w wojnie polsko-bolszewickiej na froncie litewsko-białoruskim biorąc udział w bitwach pod Mińskiem i Bobrujskiem.

9.07.1921 roku został zdemobilizowany. W 1928 r. wraz z rodziną zamieszkał w Nowej Wsi koło Kaźmierza, gdzie otrzymał 11 ha ziemi z tytułu przeprowadzonej reformy rolnej. Od 2.12.1934 r. członek Związku Powstańców Wielkopolskich 1918/1919 r. w Kaźmierzu. 15.05.1940 roku aresztowany przez hitlerowców jako Powstaniec Wielkopolski. Był więziony we Wronkach i w Poznaniu. Następnie został przewieziony do obozu koncentracyjnego w Dachau, później do Mauthausen, gdzie zmarł 6.02.1941 r. Żona Antonina z pięciorgiem dzieci została wysiedlona do Sarbi w powiecie szamotulskim. Po zakończeniu działań wojennych w 1945 r. wróciła z dziećmi do Nowej Wsi.

Franciszek Ćwiertnia w mundurze ułana.w mundurze ułana.

Ćwiertnia Franciszek w mundurze ułana.

Za udział w walkach o niepodległość Polski w latach 1918 - 1921 otrzymał następujące odznaczenia:

  • Krzyż Virtuti Militari kl. V. Nadany przez Wodza Naczelnego Dekretem z dnia 22.04.1921 r. nr leg. 399.
  • Krzyż Walecznych z (2 dwoma) okuciem nadany rozkazem nr 91, Dowództwa 14 Dywizji Piechoty Wielkopolskiej z dnia 1.07.1921 r.
  • Odznaka Pamiątkowa Wojsk Wielkopolskich przyznana pod nr C.526 wdn. 1.08.1922 r. na mocy rozporządzenia M.S. Wojsk, z dn. 14.05.1920 r.-4135 W.M.
  • Odznaka Pamiątkowa Frontu Litewsko-Biało ruskiego, nr 16.580-wydanadn. 20.05.1924 r.
  • Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-192 lr. Rozkaz Bryg. Kaw. Poznań nr 21 / 29.
  • Wielkopolski Krzyż Powstańczy (pośmiertnie) zdnia31.12.1958r. nrleg. C-75424.

Przyznane nominacje:

  • Starszy ułan - 11.01.1918r.
  • Kapral - 20.11.1920 r.
  • Plutonowy - 21.10.1929 r.

Źródła, z których korzystano:

Książeczka wojskowa Franciszka Ćwiertni str. 1 i 8.

1. W. Próchnicki, Ziemia szamotulska w walce, cierpieniu i wolności, Szamotuły 1946.

2. Wypisy z dokumentów ZBoWiD z lat 1950 - 1990 podopiecznej Antoniny Ćwiertni sporządzone przez Urszulę Kowzan 18.09.2005 r.

3. Akt zgonu 6.02.1941r. Franciszka Ćwiertni w obozie Mauthausen.

4. Dyplom nr 14849 Zarządu Głównego Związku Weteranów Powstań Narodowych R.P. 1914 -1919 wydany 2.09.1937r.w Poznaniu.

5. Książeczka wojskowa Franciszka Ćwiertni zawierająca wpisy od 1916 r. do 21.10.1929 r. oraz legitymacje odznaczeń zlatl921-1939.

6. Legitymacja członkowska nr 14849 Związku Powstańców Wielkopolskich 1918/1919 Franciszka Ćwiertni

Pozycje nr 3 - 6 przekazała do Szkolnej Izby Pamięci Narodowej 21.08.2005 r. wnuczka Franciszka Ćwiertni - Danuta Gawendowicz z Kaźmierza.

opracowała: Urszula Kowzan